Zbrojenie nadproża: błąd otuliny, który osłabia konstrukcję
Masa bitumiczna sprawdza się tam, gdzie geometria jest trudna: w narożnikach, przy przyłączach, przy nierównym podłożu. Nakłada się ją pędzlem lub pacą w dwóch warstwach, a każda musi wyschnąć przed kolejną. Grubość powłoki liczy się na milimetry, nie na jedno malowanie. Masa wymaga suchego podłoża — nakładana na mokry beton spłynie albo się odspoi. Plus jest taki, że łatwo przechodzi z poziomu na pion i tworzy ciągłą powłokę w narożniku. Minus: jest wrażliwa na uszkodzenia mechaniczne przy zasypce i gorzej znosi pracę podłoża.
Przed zalewaniem sprawdź geometrię: szerokość ławy w świetle deskowania na górze i na dole, poziom górnej krawędzi oraz pion ścianek. Deskowanie zwilżone wodą mniej chłonie wodę z mieszanki, ale nie zastąpi to uszczelnienia szczelin. Nieszczelności na łączeniach uszczelnij pianką niskoprężną lub taśmą, bo wypływające mleko cementowe osłabia beton i wypiera drobne frakcje. Beton wlewaj warstwami o grubości 30–40 cm i zagęszczaj wibratorem, nie wrzucaj całej objętości z góry — uderzenie strumienia to najczęstsza przyczyna rozsunięcia szalunku.
Strop gęstożebrowy układa się z trzech elementów: belek nośnych (najczęściej sprężonych), pustaków wypełniających i zbrojenia wieńczącego. Kolejność prac jest sztywna: najpierw podparcie montażowe, potem belki, potem pustaki, na końcu betonowanie. Odwrócenie tej kolejności albo pominięcie któregokolwiek etapu kończy się ugięciem stropu, zarysowaniem tynków lub — w skrajnym przypadku — awarią konstrukcji. Poniżej opiszę, jak to zrobić bez wpadek.
Zbrojenie nadproża wylewanego najczęściej zawodzi nie dlatego, że prętów jest za mało, ale dlatego, że leżą w złym miejscu. Beton jest mocny na ściskanie, a słaby na rozciąganie. W nadprożu rozciąganie przejmuje dolna strefa przekroju i tam musi znaleźć się stal. Jeśli pręty zostaną opuszczone na sam spód szalunku, dotkną deski i po rozszalowaniu okaże się, że zamiast otuliny mają kilka milimetrów zaprawy. To wystarczy, by po kilku latach pojawiły się rysy i korozja.
Deskowanie ław fundamentowych rozchodzi się najczęściej nie dlatego, że deski są za słabe, ale dlatego, że nikt nie policzył parcia mieszanki. Świeży beton działa na boki jak ciecz o ciężarze około 24 kN/m³, a przy szybkim zalewaniu z wysokości kilkudziesięciu centymetrów parcie potrafi być większe niż zakładane. Zanim wbijesz pierwszy palik, ustal, jaką warstwę betonu wlejesz w jednym przejściu i z jaką prędkością. To decyduje o rozstawie podparcia, a nie odwrotnie.
Najprostszy sposób usztywnienia to szalunek oparty na palach wbitych w grunt po obu stronach wykopu. Pionowe deski lub sklejka muszą być przybite do poziomych oczepów, a oczepy — podparte zastrzałami pod kątem około 45 stopni. Zastrzały wbija się w grunt lub opiera o paliki zakotwione poniżej dna wykopu. Rozstaw pali przyjmij nie większy niż 80–100 cm, a przy wyższych ławach — 60 cm. Jeśli grunt jest sypki, palik trzeba wbić głębiej i sprawdzić, czy nie ustępuje pod naciskiem.
Wytyczenie obrysu wykopu zaczyna się od sprawdzenia, czy ławy nie wyjdą poza granice działki i czy nie kolidują z istniejącym uzbrojeniem terenu. Najpierw przenieś na grunt osie budynku za pomocą ławic drewnianych rozpiętych poza obrysem wykopu. Szpilki wbij w narożnikach i na przecięciu osi, a następnie przeciągnij między nimi sznurki. Ławice muszą być stabilne i ustawione w poziomie, bo każde ich przesunięcie po wykonaniu wykopu oznacza powtórzenie całej geometrii.
Po zakończeniu zalewania nie zdejmuj podparcia od razu. Zostaw je co najmniej przez dobę, a przy niskiej temperaturze dłużej. Rozdeskowywanie ławy po kilku godzinach kończy się najczęściej wyrwaniem narożników i zmarnowaniem całej pracy. Jeśli mimo zabezpieczeń zauważysz rozchodzenie się ścianek, nie próbuj dosypywać betonu na siłę — zatrzymaj wylewanie, wzmocnij podparcie od zewnątrz i dopiero wtedy kontynuuj.
Gdzie najczęściej pęka i jak temu zapobiec Najsłabszym punktem są narożniki i miejsca łączenia odcinków. Deski ułożone na styk rozchodzą się pod naporem betonu, dlatego narożniki trzeba spiąć kątownikami lub deskami skręconymi wkrętami, a nie tylko gwoździami. Zszywanie na zakładkę działa lepiej niż na styk. Drugi typowy błąd to brak przewiązek poprzecznych — cienkich prętów lub listew przechodzących przez wykop i łączących przeciwległe ścianki. Przewiązki montuje się co 60–80 cm, powyżej poziomu wylewanego betonu, i ściąga klinami. Bez nich ścianki rozjeżdżają się na całej długości, nawet jeśli paliki stoją gęsto.
Nadproże pracuje inaczej, zanim zdejmiesz podpory, i inaczej potem. Dopóki stoi pod nim mur tymczasowy albo stemple, cały ciężar ściany idzie dołem — belka tylko leży w otworze. W momencie zdjęcia podpór nadproże zaczyna przejmować obciążenie i odkształca się. Jeśli zaprawa w spoinach nie związała, mur nad belką siada razem z nią i pęka. Dlatego najważniejsze są dwie rzeczy: czas wiązania materiału i sposób przekazania obciążenia na podpory po bokach otworu.