Gdy winyl trzaska i przyciąga kurz, tak usuniesz ładunki
Antyskating i wysokość ramienia – dwa ustawienia, które łatwo pominąć Antyskating to siła przeciwdziałająca wypychaniu ramienia w stronę zewnętrzną płyty. Ustaw ją na podobną wartość co siła nacisku, a jeśli gramofon ma skalę, zacznij od niej. Zbyt duży antyskating sprawia, że igła trzyma się wewnętrznej ścianki, zbyt mały – zewnętrznej. Objawy złego ustawienia to zniekształcenia na jednym kanale i nierównomierne zużycie igły. Druga rzecz to wysokość ramienia względem płyty. Ramię powinno być równoległe do powierzchni płyty, gdy igła jest opuszczona. Jeśli jest za wysoko, kąt igły jest zbyt ostry; jeśli za nisko – za płaski. W obu przypadkach dźwięk traci detaliczność, a płyta zużywa się nierównomiernie.
Na koniec sprawdź prędkość obrotową. Większość gramofonów ma przełącznik 33 i 45 obrotów. Włącz płytę testową lub użyj aplikacji mobilnej, która mierzy obroty. Jeśli prędkość jest wyraźnie zaniżona lub zawyżona, sprawdź pasek napędowy – czy nie jest luźny lub założony krzywo. W gramofonach bezpośrednich problem może leżeć w regulacji. Pamiętaj, że prawidłowe obroty to podstawa: nawet najlepsza igła nie pomoże, gdy talerz kręci się za wolno. Po ustawieniu wszystkich parametrów opuść igłę na płytę i posłuchaj – jeśli dźwięk jest czysty, bez buczenia i przeskoków, konfiguracja jest zakończona.
Przygotowanie stanowiska pracy decyduje o połowie sukcesu. Potrzebny jest czysty blat, dwie miski lub dwie tace, miękka szczotka z włosiem naturalnym albo antystatyczna, wężykiem nie nasączona gąbka oraz ręcznik z mikrofibry przeznaczony wyłącznie do płyt. Warto założyć bawełniane rękawiczki, żeby nie przenosić tłuszczu z palców. Płytę kładzie się etykietą do dołu na miękkiej podkładce — nigdy na twardym blacie, bo rysy powstają błyskawicznie. Do mycia używa się letniej wody destylowanej lub demineralizowanej, ewentualnie z dodatkiem kilku kropli łagodnego środka bez alkoholu i bez barwników.
Trzaski, pyknięcia i kurz przyklejony do rowka to najczęściej nie wina zniszczonej płyty, a ładunków elektrostatycznych. Winyl z PVC jest dobrym izolatorem, więc podczas pocierania igłą, wyciągania płyty z koperty czy przecierania jej ściereczką gromadzi na powierzchni nadmiar elektronów. Płyta zaczyna wtedy przyciągać drobiny kurzu jak magnes i sama generuje trzaski, których nie usunie żadne mycie. Zanim zaczniesz szukać nowego wkładu albo igły, warto wykluczyć elektrostatykę.
Najskuteczniejszy sposób to odprowadzenie ładunku do ziemi. Uchwyt ramienia lub sama płyta muszą mieć drogę, przez którą nadmiar elektronów spłynie. W praktyce oznacza to szczotkę z włosiem węglowym połączoną z przewodem uziemiającym albo uziemienie całego gramofonu. Niestety, w wielu domach gniazdka nie mają prawdziwego bolca uziemiającego, a podłączanie przewodu do kaloryfera to pozorny sposób — farba i uszczelki na złączkach potrafią przerwać obwód. Jeśli nie masz pewnego uziemienia, szczotka antystatyczna „sama w sobie" nie zadziała.
Zanim podłączysz gramofon do wzmacniacza, ustaw go na stabilnym, wypoziomowanym podłożu. Mebel, szafka czy półka muszą być sztywne, bo każde drgnięcie przenosi się na igłę i słychać je jako dudnienie lub przeskoki. Sprawdź poziomnicą, czy obudowa jest w poziomie – jeśli nie, podłóż pod nóżki cienkie podkładki. Wypoziomowanie ma większe znaczenie, niż się wydaje: pochylenie w jedną stronę powoduje, że igła naciska na jedną ściankę rowka mocniej niż na drugą, co psuje brzmienie i przyspiesza zużycie płyt.
Poziomujesz obudowę, nie talerz. Talerz może być lekko nierówny względem plinty i to normalne — ramię i wkładka pracują względem płaszczyzny obudowy. Ustaw poziomicę najpierw w poprzek gramofonu, potem wzdłuż. Reguluj nóżki, podkładając podkładki lub kręcąc wkręcami, aż pęcherzyk trafi w środek w obu osiach. Sprawdź to w kilku miejscach: przy ramieniu, przy silniku, z tyłu. Jeśli obudowa pracuje na sprężynach, dociśnij je delikatnie lub zablokuj transportowo na czas pomiaru, inaczej wskazania będą pływać.
Wróć też do podstaw: nowa koperta antystatyczna zamiast papierowej, odkładanie płyty na właściwe miejsce zaraz po odsłuchu i trzymanie jej za krawędzie, nie za powierzchnię. Wiele trzasków bierze się właśnie z przenoszenia ładunku z palców i z tarcia o papier. Jeśli po tych zabiegach płyta nadal strzela, sprawdź igłę i nacisk — zużyta igła generuje ładunki szybciej niż jakakolwiek szczotka je usunie.
Efekt dobrego wypoziomowania słychać w stabilności sceny i równym balansie kanałów. Jeśli po regulacji jeden kanał nadal jest cichszy, problem leży w wkładce, przewodach albo samym tłoczeniu płyty — nie w poziomie. Wtedy warto sięgnąć po inną płytę i sprawdzić, czy różnica się powtarza. Nie reguluj gramofonu pod jedną płytę, bo trafisz na krzywy winyl i ustawisz urządzenie pod błąd tłoczni.